Wie is de handhaver eigenlijk?
De ene gemeente noemt het een handhaver. De andere spreekt over een toezichthouder. En weer een andere organisatie heeft het over de boa.
Maar wie staat er eigenlijk in dat uniform?
Op papier kunnen we daar verschillende antwoorden op geven. Er zijn functies, bevoegdheden, domeinen en taken. Maar voor de inwoner die op straat wordt aangesproken, is dat onderscheid vaak helemaal niet zo duidelijk.
Die ziet iemand in uniform. Iemand die namens de organisatie optreedt.
En daarmee ontstaat een interessante vraag: wie ben je eigenlijk als je dat uniform aantrekt?
Een functie zegt nog niet wie je bent
Een functieomschrijving vertelt wat je doet. Bevoegdheden bepalen wat je mag. Een uniform maakt zichtbaar welke rol je op dat moment hebt.
Maar daarmee is nog niet gezegd hoe je die rol invult.
Twee handhavers kunnen dezelfde bevoegdheden hebben en toch heel verschillend optreden. De een ziet zichzelf vooral als iemand die regels handhaaft. De ander ziet zichzelf als iemand die bijdraagt aan een veilige en leefbare omgeving. Weer een ander vindt het belangrijk om vooral zichtbaar en aanspreekbaar te zijn.
Geen van die woorden vertelt het hele verhaal. Want voordat je kunt bepalen hoe je handelt, is het belangrijk om te weten waarom je dat doet.
Waarom doe ik wat ik doe?
Dat is misschien wel een van de belangrijkste vragen binnen het vak.
Waarom spreek ik iemand aan? Waarom kies ik in deze situatie voor een waarschuwing? Waarom treed ik op? Waarom stel ik een grens? En misschien nog belangrijker: wat wil ik met mijn handelen bereiken?
Wanneer een handhaver daar een duidelijk antwoord op heeft, ontstaat er meer dan alleen het uitvoeren van een taak. Dan ontstaat professioneel handelen.
Het gaat niet alleen om het toepassen van regels, maar ook om het bewust invullen van de rol die je hebt.
Wie ben ik voor de organisatie?
Die vraag speelt niet alleen op straat. Ook binnen de organisatie is het belangrijk om duidelijk te hebben welke rol de handhaver vervult.
Is de handhaver vooral de uitvoerder van beleid? Iemand die zichtbaar maakt wat de organisatie belangrijk vindt? De ogen en oren van de organisatie in de wijk? Of een professional die zelfstandig keuzes maakt binnen duidelijke kaders?
Waarschijnlijk is het antwoord niet één van deze opties.
Juist daarom is het belangrijk om daar als organisatie met elkaar over in gesprek te gaan. Als niet duidelijk is welke rol de organisatie van haar handhavers verwacht, is het moeilijk om daar in de dagelijkse praktijk eenduidig naar te handelen.
En wie ben ik voor de inwoner?
Voor de inwoner ligt dat anders. Die kent misschien de functiebenaming niet. Het verschil tussen een boa, toezichthouder en handhaver is niet voor iedereen relevant.
Wat wel relevant is, is hoe iemand wordt benaderd.
Word ik serieus genomen? Wordt mij uitgelegd waarom ik word aangesproken? Is duidelijk wat er van mij wordt verwacht? En ervaar ik de persoon tegenover mij als iemand die alleen een regel komt handhaven, of als een professional die zijn rol bewust invult?
Iedere ontmoeting op straat is daarmee ook een moment waarop de organisatie zichtbaar wordt. De handhaver vertegenwoordigt immers niet alleen zichzelf, maar ook de organisatie waarvoor hij of zij werkt.
Het uniform vertelt maar een deel van het verhaal
Een uniform maakt iemand herkenbaar. Maar het vertelt niet automatisch wat iemand belangrijk vindt, hoe iemand naar de omgeving kijkt en waarom iemand handelt zoals hij handelt.
Daarvoor is een professionele identiteit nodig.
Weten waarvoor je staat. Weten welke rol je hebt. Weten welke ruimte je hebt om keuzes te maken. En begrijpen waarom je die keuzes maakt.
Dat vraagt om aandacht voor meer dan alleen de vraag wat een handhaver moet doen. Ook de vraag waarom hij of zij op een bepaalde manier handelt, verdient een plek in het gesprek over het vak.
Van functie naar professionele identiteit
Misschien is dat wel een ontwikkeling die binnen toezicht en handhaving meer aandacht verdient.
Van functie naar professional. Van bevoegdheid naar verantwoordelijkheid. En van wat moet ik doen? naar waarom doe ik wat ik doe?
Dat betekent niet dat regels en bevoegdheden minder belangrijk worden. Integendeel. Ze vormen het kader waarbinnen de handhaver werkt. Maar binnen dat kader moet een professional voortdurend keuzes maken.
Juist daar komt professionele identiteit om de hoek kijken.
Wie ben ik in mijn rol? Waar sta ik voor? Hoe wil ik gezien worden? En past mijn handelen bij de rol die ik namens mijn organisatie vervul?
Het gesprek begint bij de organisatie
Een professionele identiteit ontstaat niet vanzelf. Daarvoor moet een organisatie eerst duidelijk hebben wat zij van haar handhavers vraagt.
Welke rol hebben zij binnen onze organisatie? Wat verwachten we van hen? Hoe willen we dat zij zichtbaar zijn voor inwoners? En welke ruimte geven we hen om als professional te handelen?
Pas wanneer daar duidelijkheid over is, kan die lijn worden vertaald naar opleiding, begeleiding, ontwikkeling en dagelijkse aansturing.
Dan wordt de vraag Wie is de handhaver? meer dan een discussie over een functienaam. Het wordt een gesprek over identiteit, vakmanschap en de manier waarop je als organisatie zichtbaar wilt zijn in de samenleving.
Waar kan VXB bij helpen?
VXB helpt organisaties om dit gesprek op gang te brengen. Niet door vooraf te bepalen wie de handhaver moet zijn, maar door samen te onderzoeken welke rol de organisatie van haar professionals verwacht en wat dat betekent voor de dagelijkse praktijk.
Van daaruit kan worden gekeken wat nodig is om die professionele identiteit te vertalen naar de ontwikkeling van handhavers, teams en de organisatie.
Want voordat je bepaalt hoe een handhaver zich verder moet ontwikkelen, is het goed om eerst stil te staan bij de vraag wie die handhaver eigenlijk is.
Heb je binnen je organisatie een vraagstuk over de positionering en professionele identiteit van je handhavers? Ik denk graag met je mee.