Van incident naar leren: wat doe je na een lastige dienst?

De situatie is voorbij. De handhaver komt terug op kantoor, rapporteert wat er is gebeurd en gaat misschien de volgende dag alweer gewoon aan het werk.

Maar is het daarmee ook klaar?

In het werk van handhavers kunnen situaties voorkomen die een heftige indruk maken. Agressie, geweld, ernstige ongevallen, bedreigingen of andere gebeurtenissen kunnen veel met iemand doen.

Toch verschuift de aandacht na zo’n gebeurtenis in de praktijk vaak snel weer naar het werk dat doorgaat. De volgende melding wacht. De planning moet worden gehaald. De dienst gaat verder.

Juist daar zit een belangrijk aandachtspunt: wat doe je als organisatie ná een heftige gebeurtenis?

Nazorg hoort bij het werkproces

Nazorg wordt soms gezien als iets wat je organiseert wanneer daar aanleiding voor is. Maar wanneer professionals in hun werk met heftige gebeurtenissen te maken kunnen krijgen, zou nazorg geen toevallige stap moeten zijn.

Het hoort onderdeel te zijn van het werkproces.

Dat betekent dat vooraf duidelijk is wat er gebeurt wanneer een handhaver een ingrijpende situatie heeft meegemaakt.

Wie neemt contact op? Wie vangt de medewerker op? Wanneer vindt een gesprek plaats? Wanneer kijk je opnieuw hoe het gaat? En wanneer is aanvullende ondersteuning nodig?

Door daar vooraf over na te denken, hoeft een organisatie op het moment zelf niet alles nog te bedenken.

Eerst aandacht voor de handhaver

Goede nazorg begint niet met de vraag wat er fout ging of wat er beter had gekund. Het begint met aandacht.

Hoe gaat het met je? Wil je vertellen wat er is gebeurd? Wat heb je nodig?

Soms wil iemand praten. Soms juist even niet. Ook dat hoort bij goede nazorg.

Het belangrijkste is dat een handhaver merkt dat de organisatie oog heeft voor wat hij of zij heeft meegemaakt.

Collegiale opvang

Collega’s kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Zij kennen het werk en weten wat het betekent om buiten op straat in een moeilijke situatie terecht te komen. Daardoor kunnen zij vaak op een andere manier aansluiten dan iemand die verder van het vak afstaat.

Een kort gesprek na een heftige gebeurtenis kan al veel betekenen. Niet om meteen alles te analyseren, maar om ruimte te geven aan wat er is gebeurd.

Wat heb je meegemaakt? Hoe heb je dat ervaren? En hoe is het nu met je?

Door collegiale opvang vooraf een plek te geven in het werkproces, wordt het minder afhankelijk van toeval of van de vraag of iemand zelf aangeeft dat het niet goed gaat.

Ook na de eerste opvang blijft aandacht nodig

Nazorg stopt niet altijd na het eerste gesprek. Een heftige gebeurtenis kan ook dagen of weken later nog invloed hebben.

Daarom is het belangrijk om op een later moment opnieuw contact te hebben met de handhaver.

Hoe gaat het nu? Lukt het om het werk weer op te pakken? Is er iets veranderd? Is er nog ondersteuning nodig?

Dat hoeft geen zwaar of formeel traject te zijn. Het gaat er vooral om dat de organisatie niet aanneemt dat het klaar is omdat de eerste opvang heeft plaatsgevonden.

Van opvang naar reflectie

Wanneer daar ruimte voor is, kan later ook worden teruggekeken op de gebeurtenis. Niet alleen vanuit de vraag hoe het met iemand gaat, maar ook vanuit het vak.

Wat gebeurde er? Hoe hebben we gehandeld? Welke keuzes zijn gemaakt? Wat werkte goed? En wat kunnen we hiervan meenemen?

Dit gesprek heeft een ander doel dan de eerste opvang. Waar opvang vooral gericht is op de medewerker, kan reflectie ook bijdragen aan professioneel handelen en de ontwikkeling van het team.

Het is belangrijk om die twee niet door elkaar te halen. Een handhaver moet ruimte krijgen om te vertellen wat een gebeurtenis met hem of haar heeft gedaan, zonder dat dit direct een evaluatie van het optreden wordt.

Zo kunnen nazorg en leren met elkaar verbonden worden, zonder dat het ene het andere vervangt.

Wat vraagt dit van een organisatie?

Goede nazorg vraagt meer dan de afspraak dat een leidinggevende na een incident even moet bellen. Het vraagt om een duidelijk werkproces waarin is vastgelegd wat er gebeurt en wie welke verantwoordelijkheid heeft.

Tegelijkertijd moet er ruimte zijn voor maatwerk. Niet iedere handhaver reageert hetzelfde. Niet iedere gebeurtenis heeft dezelfde impact en niet iedere situatie vraagt om dezelfde vorm van ondersteuning.

Een goed werkproces biedt daarom duidelijkheid over de stappen en verantwoordelijkheden, maar laat ook ruimte voor het gesprek en de behoeften van de medewerker.

Een organisatie die zorgt voor haar mensen

Handhavers worden opgeleid om professioneel te handelen in moeilijke situaties. Maar professioneel handelen betekent niet dat je als mens onaantastbaar bent.

Wie van professionals vraagt om stevig te staan in lastige situaties, moet ook organiseren dat er aandacht is voor wat die situaties met hen kunnen doen.

Nazorg is daarom geen extraatje. Het is onderdeel van goed werkgeverschap én van professioneel handhaven. Een organisatie die aandacht heeft voor haar mensen, draagt daarmee ook bij aan hun duurzame inzetbaarheid en ontwikkeling.

Van gebeurtenis naar leren

Wanneer een organisatie nazorg goed organiseert, ontstaat bovendien ruimte om te leren van wat er is gebeurd.

Een incident kan aanleiding zijn om te oefenen, afspraken aan te scherpen of een werkwijze te verbeteren. Ook kan het team bespreken wat professioneel handelen in een vergelijkbare situatie vraagt.

Zo ontstaat een samenhang tussen opvang, aandacht, reflectie en leren.

Niet iedere gebeurtenis hoeft uit te monden in een leertraject. Maar iedere organisatie zou wel moeten weten wat zij doet wanneer een handhaver iets heftigs meemaakt.

Waar kan VXB bij helpen?

VXB kan organisaties helpen om nazorg niet afhankelijk te maken van toeval, maar onderdeel te maken van het werkproces. Door samen te kijken naar wat er na een heftige gebeurtenis moet gebeuren, wie welke rol heeft en hoe collegiale opvang, reflectie en leren daarin een plek krijgen.

Want een handhaver kan een heftige situatie tijdens de dienst misschien professioneel doorstaan. Maar dat betekent niet dat de organisatie daarna niets meer hoeft te doen.

Heb je binnen je organisatie een vraagstuk over de inrichting van nazorg voor handhavers na heftige gebeurtenissen? Ik denk graag met je mee.